Ôn bệnh tâm đắc (Triệu Thiệu Cầm)

Nguồn: 赵绍琴著.赵绍琴温病讲座.学苑出版社.北京,2015, 2-4.

ÔN BỆNH TÂM ĐẮC: BÀI GIẢNG 1

Đoạn thứ nhất: “Ôn nhiệt bệnh là do ôn tà từ miệng mũi mà vào, khí ở mũi thông với phế, qua miệng hầu mà tới, tà không phải từ bì mao mà nhiễm vào. Cho nên ôn bệnh mới phát tất có họng đỏ mà sưng, miệng khô lưỡi đỏ, ho khan, thậm chí có đờm, hoặc tức ngực mà suyễn, bắt đầu ở thượng tiêu, tuy có hàn nhiệt, nhưng không phải biểu chứng, mà nói rằng ở vệ. [温热病乃温邪自口鼻而入,鼻气通于肺,经口咽而至,非邪从皮毛所感受。故温病初起必咽红而肿,口干舌红,咳嗽,甚则有痰,或胸痛而喘,始在上焦,虽有寒热,却非表证,故曰在卫]”

Trong đoạn thứ nhất này, (giảng về) ôn nhiệt bệnh là ôn tà từ miệng mũi mà vào. Được gọi là “ôn tà”, thì đương nhiên bao gồm cảm nhiễm bệnh dịch, lây nhiễm vi khuẩn, đều là tà của ôn nhiệt hít vào qua đường miệng mũi. Bởi vì sau khi (ôn tà) từ miệng mũi đi vào trong, qua khí quản tới phế. Đó là ôn bệnh, tuyệt đối không phải từ bì mao mà nhiễm. Ôn tà là ôn tà, đều nói khiến nó trở thành biểu tà từ bì mao mà nhiễm phải, cái sai chính là nằm ở chỗ hiểu sai này. Tuyệt đối không phải bì mao nhiễm phải ôn tà. Bởi vì từ bì mao mà cảm nhiễm phải, chẳng phải chính là nói đến phong hàn thử thấp táo hỏa, lục dâm tà khí ư? Không phải như vậy, loại ôn tà này từ miệng mũi hít phải mà nhiễm bệnh, đi đến phế. Cho nên đặc điểm của nó chính là họng đỏ, miệng khô, ho khan. Rất nhiều người cho rằng, ôn bệnh chẳng phải cũng có phát sốt sợ lạnh, cũng có biểu chứng ư? “Có một chút sợ lạnh tức là có một chút biểu chứng”, đây là những gì cổ nhân nói. Lúc nào cũng từ câu này để tìm hiểu, thì sẽ khiến cho ôn bệnh bị hiểu nhầm, tại sao lại giảng như vậy? Luôn cho rằng thể biểu bị nhiễm phong hàn, có đúng không? Ôn bệnh không phải do thể biểu nhiễm phải lục dâm tà khí, điểm này bắt buộc phải hiểu rõ (tường tận). Cho nên với ôn bệnh (trị pháp dùng ngay từ lúc đầu), bản thân tôi viết là tân lương thanh giải, dùng nhẹ, trong, thanh nhiệt để giải quyết nó, cho nên đường hô hấp ở trên bị viêm nhiễm, dùng chiếc đè lưỡi quan sát họng, qua 5 ngày tất thấy màng trắng. Khi bạn luôn xem nó thành lục dâm tà khí, bạn sẽ không tin vào họng, không quản đến họng thế nào, vừa đến lại xem mạch. Tại sao amidan sưng đỏ, họng viêm,  hầu viêm, miệng viêm, khí quản viêm, khí quản viêm, phế khí quản viêm, viêm phổi thùy…, toàn bộ đường hô hấp trên viêm? Đã học Tây y rồi, vì thế nên bạn tuyệt đối không được (vừa thấy) phát sốt, sợ lạnh, đau đầu thì ngay đầu tiên kê Quế Chi thang. Sinh viên trong trường Trung Y của chúng ta, vừa tới thì kê ngay Quế Chi Thang, không lâu sau, đầu lưỡi chảy máu. “Trường hợp này em sai ở đâu chứ?” (bởi vì), một thứ là do cảm phải phong, ở đây do nhiễm phải nhiệt, lý do là vậy. Nhìn thấy bệnh có phát sốt, đầu tiên phải xem Bạch Cầu. Khi có chứng viêm, Bạch Cầu tất nhiên sẽ cao; nếu như cảm phải phong hàn, bạch cầu chắc chắn thấp, mới dùng Quế Chi thang. Bạch Cầu 6×109/L, kê Quế Chi thang. Một cái mạch sác, một cái mạch khẩn. Mạch sác thì giữa 2 hơi thở 6 nhịp, lưỡi đỏ mạch sác. Mạch khẩn, bắt buộc phải kèm theo đau người, không có sức, lưỡi nhạt, rêu trắng. Cho nên, khi chúng ta điều trị phát sốt, đầu tiên cần xem Bạch Cầu, bởi vì khi phế khí quản viêm, viêm phổi, bạch cầu sẽ cao. Lúc nào cũng luôn phải khắc ghi điểm này. Họng đỏ, chất lưỡi đỏ, (nhất định là nhiệt); rêu trắng tức thấp uất, lật lưỡi lên xem, (vẫn là) lưỡi đỏ. Amidan sưng đỏ, ho, bạch cầu cao, nghe thấy có ral, ral khô, (ral ẩm), toàn bộ bên trong khí quản đều có chứng viêm.

Tiếp theo, những điều này chỉ ôn bệnh mới nhiễm. Ôn là dương tà, bốc cuộn lên trên, Phế là tạng yếu ớt, lại ở vị trí cao nhất, chắc chắn tà sẽ làm tổn thương trước tiên. Thương hàn vì hàn tà âm trệ, bên ngoài tổn thương bì mao, thái dương bị bệnh, mà chủ biểu toàn thân, cho nên gọi là biểu chứng. (Chữ in nghiên là tự chú thêm cho nguyên văn, ở dưới cũng vậy).

Những điều này chỉ ôn bệnh mới nhiễm: ở đây là nói về mới nhiễm, đoạn sau giảng về ôn bệnh do tà ẩn nấp, hai thứ này đương nhiên tương phản. Dương Lật Sơn[杨栗山] giảng cả buổi, giảng về phục tà ôn bệnh. Ông ấy có quan điểm của ông ấy, hai thứ bắt buộc đều phải hiểu rõ.

Còn bệnh Thái Dương, là cơ biểu, bì mao nhiễm phải bệnh tà, tòan bộ kinh Thái Dương nhiễm bệnh, Thái Dương khởi ở khóe mắt trong, lên trán, giao ở đỉnh, có lạc đi vào não, lại xuất ra, biệt đi xuống gáy, tuần hành ở vai cánh tay phía trong, xuống đến cùng lưng, đó là bệnh Thái Dương. Thương hàn là hàn tà ngoại thương, Thái Dương bị bệnh, nó chủ biểu toàn thân, cho nên gọi là biểu chứng.

Ôn nhiệt bệnh cùng với thương hàn tuy cùng thuộc về ngoại cảm bệnh, hai thứ lại khác nhau hoàn toàn. Họng là cánh cửa của Phế Vị, ôn bệnh nhiệt thịnh thương âm, cho nên họng sưng đỏ, miệng khô lưỡi đỏ. Phế là tạng yếu ớt, chủ tuyên pahts túc giáng, nó cảm phải tà thì uất bế, tuyên phát túc giáng không bình thường, là nguyên nhân khiến cho chắc chắn có triệu chứng ho khan.

Tại sao cảm mạo lại có ho? Phế chủ bì mao, (thương hàn từ) bì mao mà cảm tà, (cũng có thể xuất hiện ho khan); ôn tà (từ miệng mũi mà vào), tới phế, (sẽ) có ho khan. (Ôn bệnh) ho khan, chính là hỏa khắc kim.

Phong ôn là bệnh, mùa xuân và mùa đông thường nhiều, hoặc sợ gió hoặc không sợ gió, chắc chắn khi sốt ho khan, phiền khát, những thứ đó là triệu chứng chính của chứng phong ôn.” Ôn bệnh mới khởi, tà ở thượng tiêu phế vệ, bệnh nhẹ tà nông, có sốt, hơi sợ gió sợ lạnh, khác với thương hàn dựa vào sợ hàn làm chủ, chỉ cần dựa vào đó để phân biệt”.

Đoạn này nói về bệnh có phát sốt, mới cảm nhiễm, không phải tà ẩn nấp. Giả sử rằng đơn thuần ngoại cảm phong hàn, biểu chứng mới nhiễm, bắt buộc phải từ quan sát họng, hầu để bắt đầu. Đoạn giảng này, (nội dung chính là) ôn bệnh và thương hàn hoàn toàn khác nhau. Đoạn thứ nhất là giảng ôn nhiệt bệnh, từ miệng mũi hít vào mà xâm nhập, nhiệt là chính, bì mao nhiễm bệnh.

Dịch: Trần Anh. 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s