Dương hóa khí thì âm dịch phân bố đều bốn phía

Nguồn: 曾培杰,陈创涛. 任之堂医经心悟记:医学话头参究. 北京. 中国中医药出版社,2014, 4 – 6. [1]

Hoàng Đế Nội Kinh có viết: “膀胱者,州都之官,津液藏焉,气化则能出矣[2]

Có một bệnh nhân, nữ, 42 tuổi, buổi đêm đi tiểu nhiều, mạch Xích hai bên nhược.

Cô ấy hỏi thầy giáo, tại sao miệng tôi khô, tiểu nhiều?

Thầy giáo nói, trường hợp của cô nước vào qua đường ăn uống, không đi theo quá trình khí hóa trọn vẹn, trực tiếp đi xuống Hạ Tiêu mà bài tiết ra.

Cô ấy lại hỏi, tại sao vào mùa hè, chân tay tôi đều lạnh, lưng eo thường mỏi?

Thầy giáo nói, cùng một cách lý giải, nguồn của khí hóa dương khí ở Hạ Tiêu, do cô Thận dương bất túc, khí hóa không tốt.

Cô ấy lại hỏi, tại sao bụng dưới của tôi lại chướng căng, kiểm tra ở bệnh viện thì có đọng dịch ở hố chậu, chỉ có dùng nước nóng chườm lên bụng mới đỡ một chút, nếu không chườm thì căng chướng rất khó chịu.

Thầy giáo nói, dựa vào những gì người ta thích mà điều trị, người cô sợ lạnh thích ấm, điều đó chứng minh Dương Minh khí không đủ, dương khí chủ ôn ấm,chủ khí hóa, dương khí không đủ, thủy dịch sẽ không được khí hóa thật tốt, đình trệ ở một chỗ, rất dễ trở thành đàm ẩm tích thành dịch.

Bệnh nhân lại hỏi, tại sao suốt cả mùa hè, từ đầu đến cuối đều không thèm ăn, không muốn ăn cơm, đến cả mắt cũng chẳng muốn mở?

Thầy giáo nói, đó là do dương khí Hạ Tiêu không đủ, đồ ăn phải tiêu hóa, cũng có nghĩa cần có dương khí. Hỏa có thể sinh Thổ, dương khí cơ thể cô không đủ, ăn đồ ăn tiêu hóa tự nhiên không tốt. Tiêu hóa không tốt, sẽ không thèm ăn. Ham muốn của con người đều là dựa vào dương khí này, ham muốn giảm đi, cũng có thể coi như Dương khí không đủ.

Sau đó, thầy giáo cho cô ấy dùng Quế Phụ Địa Hoàng hoàn, kê 3 thang, 8 vị thuốc:

Quế chi 10g, Phụ Tử 10g, Thục Địa 30g, Sơn Dược 20g, Táo Bì [3]10g, Phục Linh 20g, Trạch Tả 10g, Đơn Bì 10g.

Bệnh nhân sau khi uống thuốc, tới khám lại nói, đại phu, tôi cảm thấy cảm giác chướng tức ở bụng đã giảm một chút, bụng cũng không lạnh như trước, lúc trước phải dùng nước nóng chườm lên mới đỡ, giờ không dùng nước nóng chườm ủ lên trên, cũng không thấy khó chịu nữa, cũng thèm ăn cơm. Lưng cũng không mỏi như trước.

Thầy tôi trường hợp này không cho cô ấy dùng thuốc khai vị, mà làm cho Tỳ Vị có thể kiện vận, chứng tỏ rằng chức năng ninh nhừ, vận hóa của Tỳ Vị vẫn phải nhờ hỏa của Mệnh Môn ở Hạ Tiêu, làm cho ham muốn ăn uống của cơ thể phấn chấn lên cũng phải nhờ vào ôn ấm của dương khí. Trong bụng sợ lạnh, tay chân lạnh, là bởi vì dương không hóa khí, cho nên hàn thủy mới đình lại ở bên trong, tân dịch không thể lưu thông, thì trở thành ứ dịch, sự chuyển hóa qua lại giữa ứ dịch và tân dịch cũng là nhờ vào dương khí này.

Sau đó, thầy tôi gọi mọi người đi xem nguyên lý “dương hóa khí”, đi quan sát nước trong nồi sắc thuốc, tại sao lại không có sức của lửa ở phía dưới, nó chỉ là một chậu “nước chết”, có được lực của lửa ở dưới, nó trở thành một luồng khí động, bốc hơi thành thủy khí, bao trùm lên trên?

Lại đi quan sát thế giới tự nhiên, tại sao mùa đông lại tuyết rơi nhiều như thế, lại còn mưa, con người đều thấy khô cạn thiếu nước ư? Tại sao nước trong cơ thể cần phải biến thành sương mù, mới có thể tư nhuận?

Tại sao băng tuyết tới mùa xuân, mới có thể dung hòa trở thành dòng nước chuyển động? Khi chúng ta điều trị ứ dịch ở hố chậu, thời kỳ rụng trứng cũng có thể dẫn đến triệu chứng này? Khi mọi người hiểu ra, phụ khoa có rất nhiều vấn đề, để giải quyết cần phải có hướng suy luận.

Dịch: Trần Anh.

Chú thích: 

[1] [1] Nhân Chi Đường là một phòng khám Đông Y nổi tiếng ở Hồ Bắc, Trung Quốc. Người đứng đầu phòng khám là Dư Hạo (余浩)

[2]膀胱者,州都之官,津液藏焉,气化则能出矣[Bàng Quang giả, châu đô chi quan, tân dịch tàng yên, khí hóa tắc năng xuất hĩ]: Bàng quang là tạng đứng đầu về tàng trữ tân dịch, muốn đạt được mục tiêu “xuất” thì phải nhờ vào khí hóa. Trương Cảnh Nhạc có giải thích, Bàng Quang vị trí ở phía dưới, là nơi tân dịch của tam tiêu cùng hội về, cho nên nó như vị quan đứng đầu điều hành.

[3] 枣皮/ Táo bì: tên khác của Sơn Thù

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s