Thông giáng Vị Tràng, giúp cho Dương có thể nhập Âm mà trị mất ngủ

 

Nguồn: 曾培杰,陈创涛. 任之堂医经心悟记:医学话头参究. 北京. 中国中医药出版社,2014,16 – 18.[1]

Hoàng Đế Nội kinh” có viết: “Vị không hòa, khiến cho nằm bất an[胃不和,则卧不安]”

Lại viết: “Bệnh mà không thể nằm ngủ được, cái gì dẫn đến điều này? Kỳ Bá đáp: Vệ khí không thể nhập âm, thường lưu ở phần dương. Lưu ở dương thì dương khí đầy. Dương khí đầy thì Dương Kiều thịnh, không thể nhập âm thì âm khí suy, cho nên mắt không nhắm được. [病而不得卧者,何气使然?岐伯曰:卫气不得入于阴,常留于阳。留于阳则阳气满。阳气满则阳跷盛,不得入于阴则阴气虚,故目不冥矣]”.

Thầy tôi nói, bữa tối nên ăn ít, vì cơ thể người đến tối chức năng tiêu hóa giảm đi, không nên khiến cho vị trường tăng thêm gánh nặng, tạng phủ cũng nên nghỉ ngơi. Nếu như buổi tối ăn no quá, hoặc bệnh nhân Vị không tốt, rất dễ mất ngủ, kê cho bệnh nhân thuốc trấn an thần cũng không yên được, bắt buộc phải chữa cho Tràng Vị của họ tốt lên, họ sẽ thấy dễ chịu.

Có một bệnh nhân nữ, 36 tuổi, đại tiện khó khăn, mỗi 3 – 5 ngày đi một lần, ăn hơi no một chút, vị tràng lại đau.

Thầy tôi hỏi cô ấy, đêm ngủ thế nào?

Cô ấy nói, nằm trên giường quay bên nọ lật bên kia mãi cũng không ngủ được.

Thầy tôi lại dùng hình tượng để ví von, cô giống như cá nằm trong nồi vậy, đổi mặt để rán, lật đi lật lại, cuối cùng cơ thể bị rán khô.

Cô ấy gật đầu nói, đúng thế, ngủ không ngon lâu ngày thì người gầy, không béo lên.

Thầy tôi nói, dương không nhập được vào âm, dương khí bốc lên, âm khí khuy hư. Cơ thể con người nửa người trên thuộc dương, nửa người dưới thuộc về âm, khi ngủ thì Tâm thần cần phải thu lại về phía dưới, nhưng con đường thu lại ở phía dưới này tắc rồi, cho nên không có cách nào nằm yên. Con đường lớn nhất liên lạc thông suốt trên dưới chính là âm dương Vị Tràng kinh, nhiệt khí ở phần thân trên cơ thể đầu có thể thông qua con đường Vị Tràng này mà nạp xuống phía dưới, nếu như tắc ở chỗ Vị Tràng này, trên dưới không thông, phía trên nóng lên, phía dưới lạnh đi, phân bị đọng lại ở đấy, bệnh gì cũng đến. Cho nên để chữa nhan cần phải thông phủ

Sau đó thầy kê phương này, 3 thang:

Hỏa Ma Nhân 20g, Kê Hi Đằng[2] 30g, Châu Tử Sâm[3] 10g, Bạch Truật 100g, Đương Quy 30g, Mộc Hương 10g, Hoàng Liên 4g, Sinh Địa 20g, Quế Chi 20g, Hoàng Cầm 40g.

Sau khi bệnh nhân uống thuốc đến khám lại, rất vui mừng nói, đại phu, sai khi uống thuốc của thầy tôi đi đại tiện rất tốt, lúc trước ngủ cứ lật đi lật lại, giờ nằm yên rồi, có thể ngủ rồi, thật là tốt!

Thầy tôi lại xem mạch của cố ấy rồi nói, khí của Tràng Vị đi xuống rồi, cho nên Tâm của cô không còn phiền táp như trước, dương nhập vào âm, giờ cô ngủ tốt rồi. Thầy tôi yêu cầu mọi người đi về xem lại, tại sao đối với rất nhiều người già và trung niên đại tiện táo thường xuyên không thể công phá mạnh, cần phải dùng nhuận thông? Vì sao lại trọng dụng Bạch Truật, Đương Quy đối với các loại đại tiện táo đều có tác dụng tốt, mà sức thuốc cũng bình hòa? Tại sao trị mất ngủ Tâm phiền lại phải hỏi về Vị của bệnh nhân, phải chú trọng đến thông giáng Vị Trường?

Mọi người về đọc tài liệu và suy nghĩ thì phát hiện, rất nhiều người già và trung niên có đại tiện táo thường xuyên, không phải do nhiệt hỏa táo kết, mà do Tỳ hư huyết nhược, lực thúc đẩy yếu, lúc này trọng dụng Bạch Truật, Đương Quy các thuốc có nhiều chất béo, không những dưỡng khí huyết kiện Tỳ, cũng có thể nhuận thông đường ruột, chính là dùng một được hai tác dụng. Hơn nữa, hai vị này một vị là thánh dược bổ Tỳ khí, một vị là thánh dược bổ huyết, như này khí huyết Trường Vị đều được bổ sung đầy đủ, đại tiện tích lại vì thế không công phá mà tự ra.

Chúng ta lại xem hai bánh xe trong “đồ hình về tuần hoàn của âm dương khí huyết tạng phủ trong cơ thể” trong “Y gian đạo[医间道][4]”, sẽ hiểu vì sao vị không hòa thì bệnh nhân nằm không yên, tâm sẽ phiền, khi ngủ trên giường thì lật đi lật lại. Hóa ra vì dưới tim chính là vị, Tâm khí cần phải tuần hành ở con đường Vị Trường để xuống phía dưới giao với Tiểu Trường, như thế khí của táo nhiệt trong Tâm mới có thể thể thuận lợi mà đi xuống, nếu như con đường này tắc lại, khí dương Táo ở Hạ Tiêu không giáng được, thì không có cách nào ngủ được, mà ngủ cũng sâu.

Cho nên chúng ta xem trong phương của thầy giáo, không có bất kỳ vị thuốc nào chuyên chữa mất ngủ, ngược lại trực tiếp chữa vào Vị Tràng, Trường Vị thông giáng, thì ngủ khắc yên. Dương nhập vào âm, giấc ngủ sẽ tốt.

Chú thích: 

[1] Nhân Chi Đường là một phòng khám Đông Y nổi tiếng ở Hồ Bắc, Trung Quốc. Người đứng đầu phòng khám là Dư Hạo (余浩)

[2] 鸡屎藤/ Kê Thi Đằng: dịch nghĩa tên loại cây này là dây cứt gà, có thể xuất phát từ mùi của dây leo này. Đây là một loại dây leo, tên khoa học là Paederia scandens (Lour.) Merr. , là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo, có nguồn gốc từ khu vực ôn đới và nhiệt đới Châu Á, vùng phân bố tương đối rộng rãi. Tham khảo thêm https://vi.wikipedia.org/wiki/M%C6%A1_tr%C3%B2n#cite_note-tn-3 và  http://www.baike.com/wiki/%E9%B8%A1%E5%B1%8E%E8%97%A4

Theo các tài liệu Trung Y, Kê Thi Đằng có vị chua, tính bình, quy kinh Tâm, Can, Tỳ, Thận. Tác dụng: khứ phong, hoạt huyết, chỉ thống, giải độc, tiêu thực đạo trệ, trừ thấp tiêu thũng. Dùng để điều trị đau do phong thấp, đi ngoài kiết lị, đau dạ dầy, khí hư phù thũng, hôn mê ăn ít, gan tụy to, loa lịch, viêm ruột, trúng độc không rõ nguyên nhân, tổn thương do bị đánh. Lượng dùng 15 – 30g.

[3] 珠子参/ Châu Tử Sâm: vị ngọt, tính bình, quy kinh Can, Phế, Vị. Tác dụng: bố phế, chỉ khái, chỉ huyết, sinh cơ. Lượng dùng: dùng trong 15 -30g. Đây là một loại cây thuộc họ Nhân Sâm, tên khoa học Panax japonicus C. A. Mey. var. Major., Có thể tham khảo thêm  http://www.baike.com/wiki/%25E7%258F%25A0%25E5%25AD%2590%25E5%258F%2582&prd=so_1_doc

[4] 余浩,郑黎. 医间道:十站旅行带你进入中医殿堂. 北京. 中国中医药出版社,2011. : Đây cũng là một trong những sách của chính Dư Hạo – người đứng đầu phòng khám Nhân Chi Đường (任之堂) viết.

Dịch và chú thích: Trần Anh

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s