Bàn về chứng của Thái Dương (tiếp)

Tiếp theo của  Phần 1, Phần 2

5. 太阳病,发热而渴,不恶寒者,为温病 (6)

Tiếp theo giảng về hai loại chứng, một là ôn bệnh (温病), một là phong ôn(风温). “Thương hàn luận” là luận về nghĩa hẹp của thương hàn, chủ yếu giảng về Thương hàn ngoại cảm. Ở đây đề ra phong ôn ôn bệnh, đem làm một loại của Thái Dương bệnh, có ý nghĩa chẩn đoán phân biệt rất quan trọng.

Điều thứ 6 giảng về ôn bệnh. Ôn bệnh và ngoại cảm phong hàn của Thái Dương không giống nhau. Dù là trúng phong hay thương hàn thì những bệnh Thái Dương biểu đều không có “miệng khát”, nếu đến mức “miệng khát” thì nhất định đã chuyển sang Dương Minh, hoặc là chuyển tới Thiếu Dương. Cũng có thể nói là, chỉ có tà khí nhập lý hóa nhiệt thì mới xuất hiện chuyển biến, mới xuất hiện “miệng khát”.

Ôn bệnh thì không như vậy. Ôn bệnh là do một loại tà khí của ôn nhiệt gây ra, ở giai đoạn mới bắt đầu của “Thái Dương bệnh”, cũng có thể nói là ở giai đoạn vẫn ở Vệ, thì sẽ xuất hiện “miệng khát” cùng một vài triệu chứng tà nhiệt thương âm, thương tân dịch, đây là đặc trưng của nó. Ngoài ra, bởi vì nó là tà của Ôn nhiệt, không phải tà của phong hàn, cho nên không sợ lạnh. Dựa vào quan sát trên lâm sàng, thời kỳ đầu của ôn bệnh cũng xuất hiện sợ lạnh nhẹ, nhưng thời gian của sợ lạnh rất ngắn, triệu chứng cũng rất nhẹ.

Hiểu biết của Trung y đối với ôn bệnh học có mấy phương diện sau: Thứ nhất, “mùa đông bị nhiễm hàn tà, mùa xuân chắc chắn có ôn bệnh 冬伤于寒,春必病温”, ôn bệnh là do tà vốn ẩn nấp mà gây ra. Cũng có nghĩa là, tuy rằng cảm nhiễm hàn tà vào mùa Đông nhưng chưa phát thành bệnh, mà ẩn náu ở bên trong, cùng với dương khí của mùa xuân khơi dậy, hoặc là một vài nguyên nhân bên ngoài dẫn đến dương khí trong cơ thể hóa nhiệt, xuất hiện một vài hiện tượng của ôn nhiệt. Thứ hai,  “đông mà không tàng tinh, mùa xuân tất có bệnh ôn冬不藏精,春必病温”, có nghĩa là trong cơ thể âm tinh không đủ, tất yếu dẫn đến dương nhiệt có thừa, cảm nhiễm phải tà khí thì tất sẽ hóa nhiệt, xuất hiện một vài hiện tượng của ôn nhiệt. Thứ ba, “trước mùa hè là bệnh nhiệt, sau mùa hè là bệnh thử 先夏之日为病温,后夏之日为病署”.  Từ mùa hè về trước bệnh do hóa nhiệt gọi là ôn bệnh, từ mùa hè về sau bệnh do hóa nhiệt gọi là thử bệnh. Tới thời nhà Thanh, hiểu biết về ôn bệnh lại càng tiến bộ hơn, cho rằng ôn bệnh là “ôn bệnh nhiễm ở trên, đầu tiên phạm phế”, nghĩa là thương Thủ Thái Âm Phế kinh mà gây ra, gọi là Thái Âm ôn bệnh. Xu hướng của tà nhiệt chắc chắn sẽ tổn thương phần âm, chủ yếu là Thái Âm.

Tóm lại, tuy rằng nói rằng không giống nhau, nhưng nhận định thì giống nhau. Ôn bệnh là do tà ôn nhiệt gây ra, gây tổn thương nhiều nhất là âm khí, tân dịch. Trương Trọng Cảnh coi trọng cách nhìn nhận này. Bởi vì, ôn tà làm hao thương tân dịch, hóa nhiệt nhanh nhất, cho nên xuất hiện “phát nhiệt mà khát”. Bởi vì ưu thế của Nhiệt tương đối mạnh,  cho nên sợ lạnh sẽ ít, thậm chí không có sợ lạnh. Đem ôn bệnh và thương hàn trộn lẫn vào nhau thì luôn luôn gây ra điều trị sai cho ôn bệnh, ví dụ trong y án ghi chép lại các  lỗi dùng Ma Hoàng, Quế chi để điều trị ôn bệnh có rất nhiều. Ôn bệnh là bệnh ôn nhiệt thương âm, dùng các thuốc tân ôn như Ma Hoàng, Quế Chi không những không chữa được ôn tà, mà còn giúp cho nhiệt càng thương âm, sau bệnh không thể cứu.

Ở xã hội cũ, vào khoảng tháng tư, lúc tôi ở Đại Liên có khám qua 1 bệnh nhân ôn bệnh, bác sỹ trước tôi kê cho anh ta Cửu vị Khương Hoạt thang, sau khi uống xong, trên mặt ra mồ hôi như dầu, đầu đau như bổ, sốt cao không đỡ, nói lảm nhảm. Rõ ràng là chữa sai rồi. Cho nên, ôn bệnh thương âm và phong hàn thương dương là hiển nhiên không giống nhau. Trương Trọng Cảnh sau khi luận về phong hàn lại đề cập đến ôn bệnh và phong ôn, là bởi vì loại bệnh này có một số điểm giống với bệnh Thái Dương, là các loại chứng của bệnh Thái Dương, cũng có thể có đau đầu, pahts nhiệt, khi mớt bắt đầu cũng có thể có hơi sợ lạnh, nhưng nó là do ôn tà gây ra, sẽ xuất hiện miệng khát và một vài triệu chứng thương âm, cho nên chắc chắn không được lẫn lộn chúng với nhau.

Nguồn: 刘渡舟著录.刘渡舟伤寒论讲稿[M]. 北京.人民卫生出版社,2008.(辨太阳病脉证并治法上)

Dịch: Trần Anh

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s