NGUYÊN TẮC DƯỠNG SINH CƠ BẢN TRONG NỘI KINH

“Nội kinh” dựa vào quan điểm về chỉnh thể “Thiên nhân tương ứng” và quan điểm về sinh mệnh “hình thần hợp nhất” đưa ra các nguyên tắc dưỡng sinh cơ bản như sau:

  1. Nguyên tắc dựa vào Âm Dương, điều hòa theo bốn mùa

Con người tồn tại là nơi khí giao của trời đất, âm dương bốn mùa của giới tự nhiên là điều kiện tồn tại tất yếu của sinh mệnh loài người, cho nên “Tố vấn – Bảo mệnh toàn hình luận” có nói: “Nhân dĩ thiên đại chi khí sinh, tứ thời chi pháp thành”[1]. Cũng như vậy, biến đổi âm dương bốn mùa của giới tự nhiên đối với cơ thể con người cũng có ảnh hưởng rất quan trọng, chính thế nên “ Linh khu – Tuế lộ luận” đã nói: “Nhân dữ thiên địa tương tham dã, dữ nhật nguyệt tương ứng dã”[2]. Biến hóa âm dương của giới tự nhiên, quy luật sinh trưởng thu tàng của bốn mùa không lúc nào không ảnh hưởng tới cơ thể con người, khiến cho tạng phủ, kinh lạc, khí huyết… xuất hiện những thay đổi tương ứng. “Tố Vấn – thượng cổ thiên chân luận” nói: “thượng cổ chi nhân, kỳ tri đạo dã, pháp vu âm dương”[3], “hòa vu âm dương, điều vu tứ thời”[4]. Nhấn mạnh dưỡng sinh đầu tiên bắt buộc phải học theo hai nguyên tắc cơ bản là noi theo biến hóa âm dương của giới tự nhiên và điều hòa theo quy luật sinh trưởng thu tàng của bốn mùa. Cho nên “Tố Vấn – tứ thời điều thần luận” lại nói: “Cố âm dương tứ thời giả, vạn vật chi chung thủy dã, tử sinh chi bản dã, nghịch chi tắc tai hại sinh, tòng chi tắc hà tật bất khởi, thị vị đắc đạo.”[5]

  1. Kết hợp động tĩnh, hình thần kiêm dưỡng

Sinh mệnh của con người, do 2 bộ phận lớn cấu thành là hình thể và thần khí, vì hình thần mỗi thứ đều có đặc trưng sinh lý khác nhau, cho nên phương pháp dưỡng sinh có động tĩnh khác nhau. “Nội kinh” xuất phát từ quan điểm về sinh mệnh “Hình thần hợp nhất”, chủ trương trong dưỡng sinh kết hợp động và tĩnh, dựa vào động dưỡng hình, dựa vào tĩnh dưỡng thần, động tĩnh kết hợp, thúc đẩy kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh. Như “Tố vấn – Thượng cổ thiên chân luận” chỉ ra: “cố năng hình dữ thần câu, nhi tận chung kỳ thiên niên, độ bách tuế nãi khứ”[6].

Thần khí nắm quyền quyết định các hoạt động của sinh tồn và thể hiện sự tập trung, dưỡng sinh bắt buộc phải dưỡng thần. “Tố vấn – Linh lan bí điển luận” cũng nói: “tâm giả, quân chủ chi quan dã, thần minh xuất yên,…cố chủ minh tắc hạ an, dĩ thử dưỡng sinh tắc thọ”[7]. “Linh khu – thiên niên” cũng nói: “thất thần giả sử, đắc thần giả sinh”[8] đều là nhấn mạnh sự quan trọng của thần khí đối với dưỡng sinh. “Tố vấn – bí chứng” nói: “tĩnh tắc thần tàng, táo tắc tiêu vong”[9]. Trong các hoạt động của cuộc sống, thần khí thuộc dương, dễ động khó tĩnh, nên dễ vì xáo động mà hao tán, khó thanh tĩnh giữ lại bên trong . Cho nên, chỉ có thông qua tĩnh dưỡng mới có thể điều dưỡng được thần khí, có thể duy trì được trạng thái yên tĩnh để giữ bên trong như bình thường. Thần chí thanh tĩnh giữ lại bên trong, tinh khí cũng theo đó mà hòa thuận sung mãn, từ đó mạnh khỏe không có bệnh, trẻ mãi không già. Nên “Tố vấn – Thượng cổ thiên chân luận” nói: “ điềm đàm hư vô, chân khí tòng chi, tinh thần nội thủ, bệnh an tòng lai?”[10].

Hình thể là nơi trú ngụ và nương nhờ của các hoạt động của sinh mệnh, dưỡng sinh tất phải dưỡng hình. “Tố Vấn – Lục vi chỉ đại luận” nói: “Khí giả sinh hóa chi vũ, khí tán tắc phân chi, sinh hóa tức hĩ”[11]. Trong các hoạt động của con người, hình thể thuộc âm, dễ tĩnh mà khó động, con người chỉ có thể thông qua vận động để điều dưỡng hình thể, mới có thể duy trì sự cân bằng âm dương động tĩnh của hình thần. Hình thể vận động không ngừng, khí huyết lưu thông không dừng, cơ thể được nuôi dưỡng, khắc có thể khỏe mạnh mà kéo dài tuổi thọ. Nên “Tố Vấn – Lục vi chỉ đại luận” có nói: “thành bại ỷ phục sinh hô động, động nhi bất dĩ tắc biến tác hĩ…cố phi xuất nhập tắc vô dĩ sinh trưởng tráng lão dĩ, phi thăng giáng tắc vô dĩ sinh trưởng hóa thu tàng”[12]. Nói rõ quy luật hình thể dựa vào vận động, khí huyết bắt buộc phải lưu thông.

  1. Điều dưỡng tổng hợp, điều hòa đúng mức

Kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh của cơ thể, có quan hệ với nhiều nhân tố trên nhiều mặt khí hậu, môi trường, tinh thần, ăn uống, nghỉ ngơi…, liên quan đến tất cả các mặt thiên thời, địa lý và xã hội. Vì thế, “Nội kinh” nhấn mạnh dưỡng sinh điều dưỡng tổng hợp. “Linh khu – bản thần” nói: “Cố trí giả chi dưỡng sinh dã, tất tu tứ thời nhi thích hàn thử, hòa hỉ nộ nhi an cứ xứ, tiết âm dương nhi điều cương nhu. Như thị, tắc tịch tà bất chí, trường sinh cửu thị”. [13]Nói rõ các loại phương pháp điều dưỡng như thuận theo bốn mùa, điều hòa thích ứng với hàn thử, điều hòa hỉ nộ, ổn định nơi ở, tiết chế phòng sự… tránh được các loại tà để phòng bệnh, là con đường quan trọng để trẻ mãi không già.

Đối với ứng dụng của phương pháp điều dưỡng tổng hợp, “Tố Vấn – Thượng cổ thiên chân luận” nhấn mạnh điều hòa đúng mức, như “hòa vu thuật số, ẩm thực hữu tiết, khởi cư hữu thường”; “hòa vu âm dương, điều vu tứ thời”; “xứ thiên địa chi hòa, tòng bát phong chi lí”; “hình lao nhi bất quyện”[14]; “Tố Vấn – Sinh khí thông thiên luận” yêu cầu “cẩn hòa ngũ vị, cốt chính cân nhu”, “nhân nhi hòa chi, thị vị thánh độ”, “nội ngoại điều hòa, tà bất năng hại”[15]… Điều hòa đúng mực không chỉ thể hiện ở việc vận dụng phương pháp dưỡng sinh, mà còn phản ánh trong các hoạt động sinh sống của bản thân mỗi người, “Tố Vấn – Sinh khí thông thiên luận” nói: “âm bình dương bí, tinh thần nãi trị”[16]. “Tố vấn – Linh lan bí điển luận” nói: “phàm thử thập nhị quan giả, bất đắc tương thất dã. Cố chủ minh tắc bất an, dĩ thử dưỡng sinh tắc thọ”[17]. “Linh khu – Mạch độ” lại nói: “Ngũ tạng bất hòa tắc thất khiếu bất thông, lục phủ bất hòa tắc lưu vi ung”[18].

Những điều ở trên đều dựa trên sinh lý và bệnh lý nói rõ điều hòa đúng mực âm dương, tạng phủ và cũng là điều quan trọng nhất để duy trì các hoạt động bình thường của cuộc sống.

Nguồn: 王庆其. 黄帝内经理论与实现. 北京,人民卫生出版社. 2009:98-99.

Dịch: Trần Anh

[1] 人以天地之气生, 四时之法成: Người dựa vào khí của trời đất mà sinh, dựa vào pháp của tứ thời mà thành

[2] 人与天地相参也,与日月相应也: người với trời đất tương tham, cùng với nhật nguyệt tương ứng.

[3] 上古之人,其知道者,法于阴阳: người thượng cổ, có lẽ hiểu đạo nên pháp y theo âm dương

[4] 和于阴阳,调于四时: hòa theo âm dương, điều theo 4 mùa

[5] 故阴阳四时者,万物之终始也,死生之本也,逆之则灾害生,从之则苛疾不起,是谓得道: nên mới nói rằng âm dương bốn mùa, từ đầu đến cuối của vạt vật lấy sinh tử làm gốc, nghịch lại sẽ hại đến sự sống, tuân theo đó thì bệnh sẽ không khởi lên, đó gọi là đắc đạo.

[6] 故能形与神俱,而尽终其天年,度百岁乃去: nên nói hình và thần đi cùng nhau, mà đến tận thiên niên, trăm tuổi mới đi.

[7] 心者, 君主之官也,神明出焉…故主明则下安,以此养生则寿: tâm giữ chức quân chủ, thần minh xuất ra, nên nói chủ minh mà an thì nhờ đó dưỡng sinh sẽ thọ.

[8] 失神者死,得神者生: thần mất thì chết, còn thần thì sống

[9] 静则神藏,躁则消亡: tĩnh thì thần tàng, xáo động thì tiêu vong

[10] 恬惔虚无,真气从之,精神内守,病安从来: sống bình lặng hư vô, chân khí từ đó, tinh thần được giữ lại ở trong, bệnh từ đó mà an.

[11]器者生化之宇,器散则分之,生化息矣:

[12] 成败倚伏生乎动,动而不已则变作矣。…故非出入无以生长壮老已,非升降则无以生长化收藏

[13] 故智者之养生也,必须四时而适寒暑,和喜怒而安居处,节阴阳而调刚柔。如是,则僻邪不至,长生久视:

[14] 和于术数,饮食有节,起居有常;和于阴阳,调于四时;处于天地之和,从八风之理;形劳不倦:

[15] 谨和五味,骨正肉柔;因而和之,是谓圣度;内外调和,邪不能害

[16] 阴平阳秘,精神乃治

[17] 凡此十二官者,不得相失也。故主明则不安,以此养生则寿

[18] 五藏不和七窍不通,六府不和则留为痈

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s