“Tiểu kiến trung thang” trong điều 102 có ý nghĩa biện chứng như thế nào?

Nguyên văn viết: “Thương hàn nhị tam nhật, tâm trung quý nhi phiền giả, tiểu kiến trung thang chủ chi (伤寒二三日,心中悸而烦者,小建中汤主之)”. Thương hàn 2,3 ngày mà điều trị không đúng thì thấy xuất hiện tâm quý mà phiền, cho thấy rằng bình thường vốn đã lý hư, không chịu được tà quấy nhiễu. Trung tiêu hấp thụ khí tinh chọn thủy chấp, hóa sinh khí huyết, trung tiêu nội suy, hóa nguyên không đủ, khí huyết lưỡng suy, tâm không được nuôi dưỡng, suy rỗng vô chủ mà sinh ra sợ hãi, tâm thần không yên mà sinh ra phiền. Điều trị dùng Tiểu kiến trung thang, kiện trung bổ suy, dựa vào tích trữ mà hóa nguyên. Ý nghĩa biện chứng của phương này có 2 ý nghĩa: Một là dựa vào 2,3 ngày xuất hiện chứng, chứng tỏ rằng vốn cơ thể chính khí không đủ, thể hiện nhân tố thể chất vốn có trong quá trình phát bệnh; thứ hai trên phương diện trị pháp thể hiện tư duy dùng bổ pháp ký gửi trong phát hãn. Phát hãn thuộc về tả pháp, trong tả pháp có hàm chứa bổ pháp, bản thân nó thể hiện sự linh hoạt trong điều trị và đặc sắc của biện chứng điều trị trung y. Thứ ba, đối với tình trạng âm dương vốn suy đưa ra tư duy điều trị khác là âm dương song bổ, như trong “Nội kinh” vốn viết: “Âm dương vốn không đủ, bổ dương thì âm bị hao, tả âm thì dương thoát, như thế có thể dựa vào thuốc có vị ngọt…” Vì dược có vị ngọt có thể kiện trung, trung khí được bổ sung, có nguồn để sinh hóa, thì khí của âm dương chắc chắn tự nhiên mà mạnh lên. Liên hệ với điều 276, thái dương biểu chứng dựa vào Quế chi thang, chứng tỏ rằng giống như phương tễ Kiến trung thang, Quế chi thang, bên ngoài có thể giải tà biểu, bên trong lại có thể bổ tỳ vị. Như vậy có thể hiểu rằng Tiểu kiến trung thang tuy viết “kiến trung”, thực lại là biểu lý kiêm bổ.

Tiểu kiến trung thang là phương thuốc thường dùng trên lâm sàng, bản thân tôi cũng thích dùng để điều trị bệnh của Tỳ Vị Trung tiêu, lấy một nghiệm án tương đối đặc trưng: Bệnh nhân nam viêm loét dạ dầy, vị quản thống (viêm loét hành tá tràng) tới khám, mỗi lần ăn, uống đồ sống lạnh thì tái phát hoặc nặng thêm, vùng dạ dầy sợ lạnh, cả ngày đều để khăn che lại, nhưng chất lưỡi nhạt, rêu vàng nhớt, suy nghĩ tìm tòi 1 giờ thì dường như bừng tỉnh do Tỳ suy hàn mà Vị thấp nhiệt, phương dùng Tiểu kiến trung thang gia Hoàng Liên, sau 3 thang bệnh nhân giảm đau được 1 nửa, rêu lưỡi thành trắng mỏng, bỏ Hoàng Liên tiếp tục uống 3 thang, dần ổn định. Bệnh nhân này đau là triệu chứng chính cho nên điều trị dùng Kiến trung thang gia Hoàng Liên, nếu như Vị nhiệt Tỳ hàn thông thường, Hoàng Liên thang hoặc Can Khương Hoàng Cầm Hoàng Liên Nhân Sâm thang lại càng thích hợp.

Trích: 姜建国.伤寒论释难.上海中医药大学出版社,2007:71-72.
Dịch: Trần Minh Anh

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s